وقتی روی بطری روغن موتور نوشته شده API SN یا API SP، شاید در نگاه اول فقط یک کد به نظر برسد، اما همین چند حرف نشان میدهد روغن موتور تا چه اندازه پیشرفته است و برای چه نوع موتوری مناسب است.
API یا «انجمن نفت آمریکا» سیستمی طراحی کرده که روغنهای موتور را از نظر کیفیت و عملکرد دستهبندی میکند. در روغنهای مخصوص خودروهای بنزینی، همیشه حرف S در ابتدای این کدها میآید. هر چه حرف بعد از S به ترتیب حروف الفبا جلوتر برود (مثل SJ، SL، SM، SN و SP)، یعنی روغن جدیدتر است و در آزمونهای بیشتری عملکرد خوبی داشته است.
این استانداردها به رانندگان، تعمیرکاران و حتی آزمایشگاههای بررسی کیفیت روغن کمک میکند بفهمند هر روغن تا چه اندازه میتواند از موتور در برابر سایش، اکسیداسیون، رسوبات و حرارت زیاد محافظت کند. در ادامه با زبان ساده انواع API روغن موتور را بررسی میکنیم، تفاوت آنها را توضیح میدهیم و برای هرکدام مثال واقعی از بازار میآوریم.
آشنایی کوتاه با استاندارد API
انجمن نفت آمریکا از دههها قبل شروع به تعریف استانداردهایی برای روغن موتور کرده تا کار انتخاب روغن برای خودروهای مختلف راحتتر شود.
روغنهای بنزینی با حرف S و روغنهای دیزلی با حرف C مشخص میشوند. بعد از حرف S، یک یا دو حرف دیگر میآید که نسل یا سطح عملکرد روغن را نشان میدهد.
برای مثال، API SJ قدیمیتر از API SL است و API SP جدیدترین سطح موجود برای خودروهای بنزینی محسوب میشود.
هدف از این طبقهبندی این است که مشخص شود هر روغن چه میزان محافظت ارائه میدهد و برای چه مدل موتورهایی مناسب است.
به طور کلی، هر نسل جدید API، محافظت بیشتری در برابر سایش، حرارت بالا، رسوبات و آلودگیها دارد و معمولاً میتواند جایگزین نسلهای قبل شود.
API SJ – مناسب خودروهای قدیمی
API SJ یکی از استانداردهای قدیمی روغن موتور است که در اواخر دهه ۱۹۹۰ معرفی شد.
روغنهای دارای این سطح کیفیت برای خودروهای قدیمیتر طراحی شدهاند که ساختار سادهتری دارند و فشار و دمای کاری موتور آنها نسبت به خودروهای امروزی کمتر است.
روغنهای API SJ توانایی خوبی در جلوگیری از تشکیل رسوبات و کاهش سایش دارند، اما در برابر اکسیداسیون و حرارت بالا مانند روغنهای جدیدتر مقاوم نیستند.
اگر خودرویی دارید که دفترچه راهنمای آن استاندارد API SJ را پیشنهاد کرده، میتوانید از روغنهای جدیدتر مثل SL یا SM هم استفاده کنید، چون نسلهای بعدی معمولاً نیازهای قبلی را هم پوشش میدهند.
مثال واقعی: روغن موتور Castrol GTX Classic 20W-50 یکی از محصولاتی است که با استاندارد API SJ عرضه میشود و برای خودروهای کلاسیک گزینهای مطمئن است.
API SL – بهبود در کنترل رسوبات
در اوایل دهه ۲۰۰۰ استاندارد API SL معرفی شد. این نسل نسبت به SJ پیشرفت زیادی داشت، بهویژه در کنترل رسوبات دمای بالا و پایداری در طول زمان.
روغنهای API SL برای خودروهایی مناسب هستند که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ تولید شدهاند.
این نسل باعث تمیزتر ماندن داخل موتور، کاهش سایش و دوام بیشتر روغن میشود.
علاوه بر این، عملکرد روغن در دمای بالا پایدارتر است و دیرتر خاصیت خود را از دست میدهد.
مثال واقعی: روغن موتور بهران سوپر پیشتاز 10W-40 در برخی سریهای خود با سطح API SL عرضه میشود و برای خودروهای بنزینی میانسال مناسب است.
API SM – دوام بیشتر و اکسیداسیون کمتر
API SM از سال ۲۰۰۴ معرفی شد و تمرکز آن روی دوام طولانیتر روغن و مقاومت در برابر اکسیداسیون بود.
اکسیداسیون یعنی ترکیب شدن روغن با اکسیژن در اثر حرارت که باعث تغییر رنگ و کاهش کیفیت آن میشود.
روغنهای SM در این زمینه عملکرد بسیار بهتری نسبت به نسلهای قبلی دارند.
همچنین این روغنها با سیستمهای کنترل آلایندگی سازگارترند و از تولید رسوبات مضر در بخشهای حساس موتور جلوگیری میکنند.
مثال واقعی: روغن موتور Total Quartz 7000 10W-40 با سطح API SM تولید شده و برای خودروهای سواری اواسط دهه ۲۰۰۰ گزینهای مناسب است.
API SN – نسل مدرن با صرفهجویی سوخت
API SN در سال ۲۰۱۰ معرفی شد و تا مدتها یکی از رایجترین سطوح کیفیت در بازار بود.
این نسل علاوه بر مقاومت در برابر سایش و حرارت، ویژگی مهمی به نام Resource Conserving یا صرفهجویی در مصرف سوخت دارد.
روغنهای SN باعث روانتر شدن حرکت اجزای موتور و کاهش مصرف سوخت میشوند.
API SN برای موتورهای مجهز به توربوشارژ یا سیستم زمانبندی متغیر سوپاپها هم مناسب است و در برابر دمای زیاد پایداری بالایی دارد.
مثال واقعی: روغن موتور Mobil 1 5W-30 در بسیاری از مدلهای خود دارای سطح API SN یا SN+ است و برای خودروهای جدید بعد از ۲۰۱۰ انتخابی عالی محسوب میشود.
API SP – جدیدترین و پیشرفتهترین استاندارد
جدیدترین سطح کیفیت روغنهای موتور بنزینی، API SP است که از سال ۲۰۱۸ معرفی شده.
این نسل برای موتورهای جدید با توربوشارژ و تزریق مستقیم سوخت طراحی شده و تمرکز آن روی جلوگیری از پدیده LSPI (پیشاحتراق در دور پایین) است.
روغنهای API SP با ترکیبات افزودنی خاص، احتمال بروز LSPI را کاهش میدهند، در برابر اکسیداسیون بسیار مقاوماند و عمر قطعات موتور را افزایش میدهند.
مثال واقعی: روغن موتور Liqui Moly Top Tec 4200 5W-30 با سطح API SP یکی از گزینههای محبوب برای خودروهای مدرن توربوشارژ است.
جدول مقایسه سطوح API روغن موتور
| سطح API | سال معرفی | ویژگی اصلی | مناسب برای | نمونه روغن |
|---|---|---|---|---|
| SJ | حدود ۱۹۹۶ | کنترل رسوبات و سایش پایه | خودروهای قدیمی و کلاسیک | Castrol GTX Classic |
| SL | حدود ۲۰۰۱ | کنترل رسوبات دمای بالا | خودروهای اوایل دهه ۲۰۰۰ | بهران سوپر پیشتاز |
| SM | حدود ۲۰۰۴ | مقاومت بالا در برابر اکسیداسیون | خودروهای نیمهجدید | Total Quartz 7000 |
| SN | حدود ۲۰۱۰ | صرفهجویی در سوخت، پایداری بالا | خودروهای مدرن تا ۲۰۱۸ | Mobil 1 5W-30 |
| SP | حدود ۲۰۱۸ | محافظت در برابر LSPI، دوام بالا | موتورهای جدید و توربو | Liqui Moly Top Tec 4200 |
تشخیص سطح API روی بطری روغن
روی هر بطری روغن موتور معمولاً دو نوع اطلاعات وجود دارد:
- عدد ویسکوزیته (مثل 5W-30 یا 10W-40)
- سطح استاندارد API که معمولاً بهصورت “API SN” یا “API SP” درج شده است.
گاهی در قسمت پشتی یا روی درب بطری نمادی به نام Donut API چاپ میشود که شامل سطح کیفیت (مثل SP)، نوع سوخت (بنزینی یا دیزلی) و عبارت “Energy Conserving” است.
اگر روی بطری نوشته شده باشد «API SP»، یعنی روغن با جدیدترین تستها و استانداردهای عملکردی سازگار است و میتواند جایگزین نسخههای قبلی مثل SN یا SM شود.
برای اطمینان از اصل بودن محصول، همیشه به علامت معتبر API و نام شرکت تولیدکننده دقت کنید.
روغنهای بینام یا بدون مشخصه API ممکن است کیفیت پایینی داشته باشند و به موتور آسیب بزنند.
نتیجهگیری
شناخت انواع API روغن موتور برای هر راننده و تعمیرکار ضروری است.
این کدها فقط حروف ساده نیستند؛ بلکه نشان میدهند روغن تا چه حد در برابر حرارت، سایش و آلودگی از موتور محافظت میکند.
اگر خودروی شما قدیمی است، استفاده از روغنهای با سطح SL یا SM کافی است، اما برای خودروهای جدیدتر، مخصوصاً مدلهای توربوشارژ، بهتر است از روغنهای با سطح API SN یا API SP استفاده کنید.
در آزمایشگاههای کنترل کیفیت نیز دانستن تفاوت این سطوح کمک میکند هنگام بررسی فرمولاسیون یا تست عملکرد، معیار درستی برای ارزیابی وجود داشته باشد.
در نهایت، انتخاب روغن موتور باید بر اساس دفترچه راهنمای خودرو، شرایط آبوهوایی و نوع رانندگی انجام شود.
یک روغن مناسب با سطح API درست، نه تنها از موتور محافظت میکند بلکه باعث کاهش مصرف سوخت و افزایش عمر خودرو میشود.