بسیاری از رانندگان هنگام انتخاب سوخت با این سؤال روبهرو میشوند که تفاوت بنزین سوپر و معمولی چیست و کدام یک برای خودروی آنها مناسبتر است.
پاسخ کوتاه: بنزین سوپر عدد اکتان بالاتری دارد و در برابر احتراق زودهنگام مقاومتر است، اما بنزین معمولی برای بسیاری از خودروها کاملاً کافی است.
البته این فقط بخش ساده ماجراست. تفاوتهای دیگری نیز میان این دو نوع سوخت وجود دارد که بر عملکرد موتور، مصرف سوخت، سلامت قطعات و حتی هزینههای نگهداری خودرو تأثیر میگذارد.
در ادامه، این موضوع را به زبان کاملاً قابلفهم و مطابق شرایط خودروها و سوخت موجود در ایران بررسی میکنیم.
عدد اکتان چیست و چرا باعث تفاوت بنزین سوپر و معمولی میشود؟
برای فهم تفاوت بنزین سوپر و معمولی، باید ابتدا عدد اکتان را بشناسیم. عدد اکتان نشان میدهد یک سوخت چقدر در برابر «احتراق زودهنگام» مقاومت دارد. یعنی سوخت چه مقدار توانایی دارد که قبل از زمان مناسب و قبل از جرقه شمع مشتعل نشود.
عدد اکتان بالاتر → احتراق کنترلشدهتر → ضربه کمتر به موتور
در ایران، بنزین معمولی عدد اکتانی حدود ۸۷ دارد و بنزین سوپر عدد اکتانی نزدیک ۹۵. همین اختلاف چند واحدی، تفاوت عملکرد قابلتوجهی ایجاد میکند.
ترکیبات و ساختار بنزین سوپر و معمولی
بنزین ترکیبی از چندین نوع هیدروکربن است. تفاوت بنزین سوپر و معمولی بیشتر در میزان همین ترکیبات و مقدار افزودنیهایی است که برای افزایش عدد اکتان استفاده میشود. بنزین سوپر معمولاً ترکیباتی دارد که دیرتر مشتعل میشوند و شرایط احتراق آرامتری ایجاد میکنند. بنزین معمولی ساختار سادهتری دارد و مقدار افزودنیهای افزایشدهنده اکتان در آن کمتر است.
تأثیر تفاوت بنزین سوپر و معمولی بر رفتار موتور
۱. جلوگیری از ناک زدن
یکی از مهمترین تأثیرات تفاوت بنزین سوپر و معمولی، جلوگیری از «ناک» یا همان ضربه زدن موتور است. اگر سوخت زودتر از زمان مناسب بسوزد، ضربههایی به موتور وارد میشود که به مرور زمان میتواند باعث آسیب شود. بنزین سوپر با اکتان بالاتر احتمال این مشکل را بسیار کم میکند.
۲. تفاوت در شتاب و نرمی حرکت
موتورهایی که برای سوخت با اکتان بالا طراحی شدهاند، با بنزین سوپر شتاب طبیعیتری پیدا میکنند و در دورهای بالا نرمتر و یکنواختتر کار میکنند.
در خودروهای داخلی با طراحی سادهتر، تفاوت شتاب معمولاً جزئی است و موتور با بنزین معمولی نیز عملکرد قابل قبول دارد.
۳. مصرف سوخت
بسیاری تصور میکنند بنزین سوپر بهخودیخود باعث کاهش مصرف میشود. این موضوع فقط در صورت سازگاری موتور صحیح است. اگر موتور برای اکتان ۹۵ طراحی شده باشد، احتراق کاملتر انجام میشود و مصرف کمی کاهش مییابد. اما در موتوری که برای اکتان ۸۷ تنظیم شده، استفاده از سوپر مصرف را تغییر نمیدهد.
۴. رسوبات و سلامت قطعات
هرچه احتراق کاملتر باشد، رسوبات کمتری روی شمعها، سوپاپها و محفظه احتراق تشکیل میشود. بنزین سوپر معمولاً رسوبات کمتری ایجاد میکند و به همین دلیل میتواند در طولانیمدت سلامت موتور را حفظ کند.
تفاوت بنزین سوپر و معمولی متناسب با شرایط خودروهای داخل ایران
از آنجا که خودروهای موجود در ایران گستره وسیعی دارند، انتخاب نوع سوخت باید براساس شرایط واقعی انجام شود.
بسیاری از خودروهای داخلی با موتورهای ساده و تراکم پایین، بهطور کامل با بنزین معمولی سازگار هستند.
اما خودروهای وارداتی، خودروهای مجهز به توربوشارژر یا موتورهایی با طراحی پیشرفته، معمولاً نیاز به سوخت با اکتان بالاتر دارند تا موتور عملکرد صحیح خود را حفظ کند.
مزایا و معایب بنزین سوپر و معمولی
مزایای بنزین سوپر
- جلوگیری از ناک
- بهبود عملکرد در موتورهای حساس
- کاهش رسوبات
- محافظت بهتر از قطعات
- عملکرد بهتر در فشار بالا
معایب بنزین سوپر
- قیمت بالاتر
- محدودیت دسترسی
- نبود تفاوت محسوس در بسیاری از خودروهای داخلی
- افزایش هزینه بدون مزیت قابلتوجه در برخی خودروها
آیا بنزین معمولی برای خودروهای داخلی مناسب است؟
در بسیاری از خودروهای داخلی، موتور برای اکتان پایین طراحی شده و استفاده از بنزین معمولی هیچ مشکلی ایجاد نمیکند. بنزین سوپر در این خودروها مزیت خاصی ایجاد نمیکند، گرچه استفاده از آن آسیبی هم نمیزند.
آیا ترکیب بنزین سوپر و معمولی مشکلی ایجاد میکند؟
ترکیب بنزین سوپر و معمولی نهتنها مشکلی برای موتور ایجاد نمیکند، بلکه در بسیاری از موقعیتها کاملاً طبیعی و رایج است. وقتی این دو سوخت در باک خودرو مخلوط میشوند، اکتان نهایی سوخت به یک مقدار میانگین تبدیل میشود. این مقدار میانگین معمولاً در محدودهای قرار میگیرد که موتورهای استاندارد و عمومی میتوانند بدون مشکل با آن کار کنند.
در واقع، سیستم مدیریت موتور (ECU) در اکثر خودروهای امروزی بهگونهای طراحی شده که میتواند کیفیت سوخت را تشخیص دهد و تنظیمات زمانبندی جرقه و احتراق را با شرایط واقعی تطبیق دهد. بنابراین حتی اگر کیفیت سوخت نسبت به حالت ایدهآل کمی پایینتر یا بالاتر باشد، ECU تلاش میکند تا شرایط را کنترل کند و از آسیب جلوگیری نماید.
البته باید توجه داشت که ترکیب این دو نوع سوخت، عملکرد موتورهای حساس یا موتورهایی که برای اکتان بالا طراحی شدهاند را به سطحی کمتر از حالت ایدهآل میرساند. این موضوع به معنای آسیب نیست، بلکه ممکن است قدرت موتور کمی کاهش یابد، شتاب کمتر شود یا در شرایط فشار بالا، صدای ناک شنیده شود.
در مجموع، ترکیب بنزین سوپر و معمولی:
- برای خودروهای داخلی و موتورها با تراکم پایین هیچ مشکلی ندارد.
- برای خودروهای وارداتی یا موتورهای توربوشارژ ممکن است عملکرد را موقتاً کاهش دهد، اما خطر جدی ایجاد نمیکند.
- گزینهای مناسب در مواقعی است که سوپر در دسترس نیست.
مقایسه اقتصادی بنزین سوپر و معمولی
از نظر اقتصادی، تفاوت بنزین سوپر و معمولی برای بسیاری از رانندگان اهمیت زیادی دارد، چرا که هزینههای سوخت سهم قابل توجهی در هزینههای ماهانه خودرو دارد.
بنزین سوپر قیمت بیشتری دارد و اگر تفاوت آن در عملکرد موتور محسوس نباشد، این اختلاف قیمت میتواند در طول زمان به هزینهای اضافه تبدیل شود. برای خودروهایی که بهطور رسمی نیاز به بنزین سوپر ندارند، استفاده از آن تنها باعث افزایش هزینههای ماهانه میشود و تغییر قابلتوجهی در مصرف، شتاب یا عمر موتور ایجاد نمیکند.
اما برای خودروهایی که موتور آنها با اکتان پایین دچار ناک و کاهش راندمان میشود، استفاده از بنزین معمولی میتواند به مرور زمان هزینههای تعمیراتی بیشتری ایجاد کند.
بهعنوان مثال، ناک زدن مداوم ممکن است باعث آسیب به پیستونها، شمعها، سوپاپها یا حتی کاتالیزور شود که هزینههای تعمیر یا تعویض قابلتوجهی دارد.
بنابراین از نظر اقتصادی:
- برای خودروهای داخلی و کمتراکم: بنزین معمولی اقتصادیتر است و از نظر عملکرد کافی است.
- برای خودروهای حساس یا توربوشارژ: هزینه بیشتر بنزین سوپر نقش محافظتی دارد و از هزینههای سنگین تعمیر جلوگیری میکند.
- برای رانندگانی که فشار زیادی به موتور وارد نمیکنند: تفاوت هزینه بیشتر به چشم میآید و استفاده از سوپر شاید ضروری نباشد.
در نهایت انتخاب اقتصادیترین گزینه، وابسته به مدل خودرو، سبک رانندگی و شرایط عملکرد موتور است.
جمعبندی
تفاوت بنزین سوپر و معمولی در درجه اول به عدد اکتان آنها برمیگردد. بنزین سوپر مقاومتر است، دیرتر مشتعل میشود و برای موتورهای حساس و پیشرفته انتخاب بهتری است. در مقابل، بنزین معمولی برای بسیاری از خودروهای داخلی مناسب است و تمام نیازهای موتور را برطرف میکند. انتخاب بین این دو نوع سوخت باید براساس مدل خودرو، شرایط رانندگی و توصیه سازنده انجام شود. اگر موتور مطابق عدد اکتان مناسب سوخت کار کند، عملکرد بهتر، مصرف مناسب و عمر بیشتر موتور نتیجه طبیعی آن خواهد بود.